مفهوم مردانگی و پدری در پیوند فرهنگ دینی و تاریخ ایران
مفهوم «مرد» در فرهنگ ایرانی و اسلامی صرفاً دلالت بر هویت زیستشناختی ندارد بلکه سازهای فرهنگی، اخلاقی و تمدنی است که در طول تاریخ در پیوند میان قدرت، مسئولیت، صبوری و معنابخشی به زندگی فردی و جمعی شکل گرفته است. مردانگی در این چارچوب نه بر محور سلطه بلکه بر مبنای تعهد اخلاقی، حمایت عاطفی و پاسداری از بنیان خانواده و جامعه تعریف میشود.
در اندیشه اسلامی، این معنا با شخصیت حضرت علی بن ابیطالب (ع) به صورتی برجسته و نظاممند تبلور یافته و در سیره عملی و گفتار ایشان مردانگی با عدالت، عقلانیت و مهرورزی پیوندی ناگسستنی داشته که با حضور ایشان در جایگاه همسر و پدر الگویی از مشارکت فعال در زندگی خانوادگی و توجه به کرامت زن و تربیت اخلاقی فرزندان را عرضه میکند. الگویی که مرد را حافظ معنویت خانواده و ضامن تعادل میان اقتدار و محبت میداند و از این منظر صفت پدری نه صرفاً نقشی اقتصادی یا اقتداری بلکه مسئولیتی اخلاقی و فرهنگی است که استمرار ارزشهای انسانی را ممکن میسازد.
این درک از مردانگی پیشینهای عمیق در تاریخ و اسطورههای ایرانی داشته بطوریکه در تمدن هخامنشی روایتهای تاریخی از کوروش بزرگ مردانگی را در دادگری، تساهل فرهنگی و احترام به حقوق انسانها بازنمایی میکند و این درحالیست که قدرت سیاسی بدون پیوند با اخلاق، فاقد مشروعیت تلقی میشود. داریوش بزرگ نیز با تأکید بر قانون، نظم و پاسخگویی الگویی از مردانگی حکمرانی محور ارائه داشته و مسئولیت فردی را در برابر سرنوشت جامعه برجسته میسازد.
در حوزه اسطوره و حماسه، شاهنامه فردوسی بستری مهم برای بازخوانی مفهوم مرد در فرهنگ ایرانی است. رستم، بهعنوان نماد توان و شجاعت در عین حال حامل بار سنگین حفاظت از سرزمین و ارزشهای اخلاقی است و در واقع رستم چهرهایست که قدرتش در خدمت مسئولیت معنا مییابد. آرش کمانگیر نیز تصویری متعالی از مردانگی ایثارمحور ارائه میدهد در جایی که فداکاری فردی بنیان امنیت و هویت ملی را شکل میدهد. در این روایتها، مرد همواره نگهبان پیوندها، مرزها و معناهاست.
پیوند این سنت تاریخی با آموزههای اسلامی در فرهنگ ایرانی نوعی الگوی تلفیقی از مردانگی و پدری پدید آورده است و الگویی که در آن عقلانیت، اخلاق، مهرورزی و تعهد اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. چنین الگویی مرد را نه مرکز قدرت و نه صرفاً تصمیمگیر دانسته بلکه او را محور ثبات و پشتیبان و معنابخش برمیشمارد.
روز مرد و پدر، در این چارچوب ذهنی صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست بلکه فرصتی برای بازاندیشی در میراث فرهنگی و اخلاقی جامعه ایرانی است و بازخوانی این مفهوم میتواند در مواجهه با چالشهای معاصر خانواده به بازسازی نقش پدر بعنوان کنشگری فرهنگی، اخلاقی و تربیتی یاری رساند و پیوند نسلها را بر پایه مسئولیت و محبت مستحکم سازد. توجه به این معنا، گامی در جهت تقویت سرمایه فرهنگی و انسانی جامعه و استمرار سنتهای هویتساز ایرانزمین خواهد بود.
تقدیم به مردان سرزمینمان ایران
علیرضا شیری همدانی
دانش آموخته دکترای مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی
بدون دیدگاه